O POŻÓŁKŁYCH KARTACH NASZEJ HISTORII PRZYPOMINA

STARSZY KUSTOSZ – DYREKTOR MUZEUM KASZUBSKIEGO IM. FRANCISZKA TERDERA W KARTUZACH (1989 – 2015)

NORBERT MACZULIS

W dniu 17 sierpnia 2017 r. otrzymałem od mojego znakomitego Kolegi od pióra, sędziwego już Pana Brunona Dompke, znanego dziennikarza kartuskiego, bogate materiały historyczno-etnograficzne z prośbą wykorzystania ich przeze mnie w dalszej pracy badawczej i włączenia do mojego prywatnego archiwum. Niestety nie wszystkie materiały są datowane, czasem źródło pochodzenia też jest również nieznane.

   Po przeprowadzeniu koniecznej kwerendy tych materiałów, będę wykorzystywał je na naszym portalu. Uczynię to z wielką przyjemnością, dziękując zarazem za wielkie zaufanie.

   Jest to symboliczna, swoista „zmiana pokoleniowa” wynikająca z troski i nadziei, aby zbierane przez wiele lat treści materiałów nie zostały utracone, ale profesjonalnie przedstawione i przekazane kolejnym pokoleniom. W miarę moich skromnych możliwości postaram się temu sprostać, co niniejszym czynię.

   Dziękuję Mistrzu!

   W okresie świętojańskim będącym kulminacją przesilenia letniego (co roku 23 na 24 czerwca) nawarstwiają się na Kaszubach zwyczaje i obrzędy, a ich szczytem jest do dzisiaj obchodzone święto Sobótki.

   Okres Bożego Narodzenia jest jednym z najważniejszych obrzędowości ludów katolickich. Według układu kalendarzowego początek roku przypada wprawdzie dopiero na dzień pierwszego stycznia, jednakże w wierzeniach i praktykach ludowych kompleks Bożego Narodzenia jest tak ściśle zespolony z Nowym Rokiem, że opis obrzędów należy rozpocząć od właśnie okresu, czyli od ostatnich dni adwentowych.

Boże Narodzenie zwane na Kaszubach - Godë, jest jednym z ważniejszych świąt w tradycji kaszubskiej. Ten szczególny czas obchodzono w przeszłości różnie, zawsze jednak związany był z radością, barwnymi pochodami, zabawami, wróżbami i życzeniami. Dzisiaj kojarzy się nam również z szopką i choinką. Choinka jest najnowszym, XIX - wiecznym, elementem tych Świąt, który wyparł snop zboża - dawniej symbol obfitości, stawiany w izbie podczas Wigilii.

Niepowtarzalny klimat stwarzali kolędnicy (nazywani Gwiazdką lub Gwiżdżami), którzy wędrowali od Wigilii do Trzech Króli. Niekiedy cały pochód, z Gwiżdżem na czele, liczył kilkunastu młodzieńców przebranych za symbolizujące dostatek, zdrowie i płodność zwierzęta.

Na Kaszubach oprócz wyżej wymienionych grup kolędniczych występują także Trzej Królowie lub tak zwani szopkarze. Autorzy wielu opracowań na ten temat, opisują tradycję kolędowania z szopką w okresie Adwentu lub w wigilię święta Trzech Króli.